Nieuw themajaar 2012: 

 Jaar van de Historische Buitenplaats

Vraag één op de tien Nederlanders wat een buitenplaats is en misschien geeft een persoon het juiste antwoord. Hoe komt het dat dit fenomeen, dat overigens onderdeel uitmaakt van de Canon van de Nederlandse Geschiedenis, bij het grote publiek zo onbekend is? Wat is trouwens een buitenplaats? Is dat een kasteel, een landgoed, iets waar rijke mensen wonen? Het wordt hoog tijd dat dit bijzondere cultuurhistorische erfgoed in een komend themajaar de volle aandacht krijgt. Daarnaast zijn veel buitenplaatsen, meestal vanwege deze relatieve onbekendheid, maar ook door ondeskundige herinrichting, verstedelijking en ambtelijke onkunde vogelvrij verklaard.

Kunsthistoricus René Dessing heeft het initiatief genomen om te onderzoeken of 2012 het Jaar van de Historische Buitenplaats kan worden. Daartoe organiseerde Dessing onlangs op Kasteel Groeneveld een brainstormmiddag, waaraan ruim veertig organisaties met circa vijftig vertegenwoordigers deelnamen. Vrij snel bleek dat er vanuit alle geledingen ruim voldoende draagvlak is. Naar aanleiding van de middag op Groeneveld is een werkgroep opgericht, die bestaat uit vertegenwoordigers van musea, particuliere buitenplaatsen, natuurorganisaties, overheden en wetenschappers. Deze werkgroep gaat van start om doelstellingen te formuleren, activiteiten te bedenken en voldoende draagvlak te creëren.

Dat voor het jaar 2012 is gekozen komt omdat er in dat jaar veel valt te herdenken en te vieren op het gebied van de historische buitenplaats. Zo bestaat De Beemster 400 jaar. Deze polder werd in 1612 droog bemalen en destijds sierden 50 buitenplaatsen dit gebied. Slechts een voorbeeld daarvan resteert nog. Veertig jaar geleden (1972), luidden in Delft veel particuliere buitenplaatsbezitters de noodklok met een expositie ‘Nederlandse Buitenplaatsen bedreigd?' Deze tentoonstelling heeft toen veel in werking gezet voor het behoud en instandhouding van historische buitenplaatsen. Ook historische vereniging Niftarlake (Vechtstreek) bestaat in 2012 honderd jaar. Tegenwoordig staan langs de Vecht nog circa 70 historische buitenplaatsen.

Wat behelst een buitenplaats?

De beschermde historische buitenplaats omvat niet alleen de gebouwen (veelal aangeduid als rode monumenten), maar tevens een tuin en/of park, grachten, vijvers, lanen en bos (groene monumenten). Dit samen vormt een harmonieus ensemble en zijn in het historische ontwerp als een onlosmakelijk geheel bedoeld. Veel gefortuneerde Amsterdamse (VOC) kooplieden zetten 400 jaar geleden de trend. Tussen 1600 en 1900 ontstonden er in ons land zo’n zes- tot zevenduizend buitenplaatsen. Van het aantal nog in originele staat verkerende historische buitenplaatsen resten ons nog maar 600 ensembles. Hiervan wordt de helft bewoond door particulieren en zijn andere ensembles in handen van ondermeer Staatbosbeheer, Natuurmonumenten, overheden, bedrijven, kloosters en zorginstellingen.

Door middel van dit persbericht en volgende berichten houden wij u op de hoogte van deze aanloop naar het uitroepen van 2012 als Jaar van de Historische Buitenplaats. Graag vragen wij uw aandacht voor dit belangrijke onderwerp, dat meer dan terecht is opgenomen in de Canon van de Nederlandse Geschiedenis. Uw redactionele aandacht maakt dat u bijdraagt aan het in stand houden van dit prachtige Nederlandse erfgoed.

Voor meer informatie, het aanvragen van interviews en beeldmateriaal kunt u contact opnemen met de coördinator.

René W.Chr. Dessing
Herenweg 9
2105 MB HEEMSTEDE
Email: rdessing@heemstadvies.nl
Tel.: 06 22 801 668

Amsterdam, 14 december 2009 


Terug naar doelstelling

Wat maakt de historische buitenplaats zo bijzonder tot het uitroepen van het Jaar van de Historische Buitenplaats? Er zijn vele redenen aan te voeren waarom een themajaar zinvol kan bijdragen aan de instandhouding van historische buitenplaatsen.

1. Een belangrijke of wellicht de belangrijkste drijfveer van een themajaar is om een breder publiek meer te vertellen over het uiterst indrukwekkende culturele erfgoed dat schuilt gaat in onze Nederlandse buitenplaatsen, borgen, states, havezaten, ridderhofsteden en kastelen. Een bredere publieke belangstelling kan ten goede komen aan dit vaak kwetsbare erfgoed. Ook het uitleggen van begrippen en het toepassen daarvan is voor dit erfgoed van belang. Door het beter te benoemen, beter te inventariseren en meer te delen waar mogelijk met grotere groepen belangstellenden, vooral in stedelijke gebieden, kan dit doel worden bereikt. Het generen van gerichte en relevante publiciteit in de zin van artikelen, documentaires door pers en publiciteit is een belangrijk middel om dit doel te bereiken. 
2.  Het is zinvol om de kerngedachte waarop de buitenplaatsen rusten in eigentijdse termen te vertalen en deze toepasbaar te maken in verstedelijkte gebieden. De oude buitenplaatsen vormden vaak groenstroken rond stedelijk conglomeraat en soms doen ze dit nog steeds. Door uitbreiding van gemeentes, het aanleggen van snel- en spoorwegen wordt het oorspronkelijk groene monument rondom de buitenplaats geamputeerd. Dit onderwerp kan in een themajaar meer onder de aandacht worden gebracht en mogelijk aan betekenis winnen bij planologen, stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten.
3. Door het streven om de historische buitenplaatsen onder een breder aandachtsgebied te brengen, 
   kan dit mede ertoe leiden dat grotere en nieuwe doelgroepen gaan zorgen voor meer draagvlak bij de ondersteuning en instandhouding van historische buitenplaatsen. Nu ontbreekt dat draagvlak, vaak weten mensen niet eens welke buitenplaatsen er in hun eigen gemeente staan en om van de mogelijkheid het te bezoeken maar te zwijgen.
4. Het onderhouden van een buitenplaats vergt niet alleen veel van de bewoners, maar ook zonder de inzet van de vele vrijwilligers, aangestuurd door de hoveniers met hun onovertroffen kennis in dienst van Stichting Particulier Historische Buitenplaatsen is het in stand houden bijna onmogelijk. Immers in vroeger tijden erfde men de buitenplaats met een al dan niet kleine som geld. Deze financiële erfenis is geleidelijk begin twintigste eeuw vervallen en men werd zelfs gedwongen kunstobjecten te verkopen om de belastingen te kunnen betalen. 
5. De kennis van zo'n buitenplaats, de familiegeschiedenis, het in- en exterieur, het groen, dat door elke nieuwe bewoner een ander stempel kreeg, maakt bijna elke buitenplaats tot een uniek stukje Nederlandse geschiedenis. Kennis die niet alleen voor de bezoeker interessant is, maar ook ten aanzien van educatie op middelbaar en hoger onderwijs. Ken de geschiedenis van je land!